Презентация на тему «Ақуыздардың құрамы, қызметі мен биологиялық объектілерде анықталуы»

Слайд 1

Ақуыздардың құрамы, қызметі мен биологиялық объектілерде анықталуы

Слайд 2

Ақуыздардың құрамы

Ақуыздар аминқышқылдарынан түзілген күрделі органикалық қосылыстар болып табылады және олардың құрамында міндетті түрде көміртек, сутек, оттек, азот, көбіне күкірт кездеседі. Көптеген ақуыздардың элементтік құрамында көміртек шамамен 50–55%, оттек 21,5–23,5%, сутек 6–7,5%, азот 15–18%, күкірт 0–2,5% аралығында болады. Ақуыз молекуласының қасиеті ондағы аминқышқылдарының санына, реттілігіне және өзара байланысына тәуелді.

Слайд 3

Аминқышқылдық құрылым

Ақуыз молекуласының негізгі құрылыс бірлігі — аминқышқылы, ал олардың саны табиғатта жиырмаға жуық негізгі түрді құрайды. Аминқышқылдары бір-бірімен пептидтік байланыс арқылы қосылып, ұзын тізбек түзеді. Осы тізбектің құрамы мен орналасу тәртібі ақуыздың пішінін, тұрақтылығын және биологиялық қызметін анықтайды. Бір ғана аминқышқылының ауысуы да ақуыз қасиетін өзгертуі мүмкін.

Слайд 4

Ақуыздардың жіктелуі

Ақуыздар пішініне қарай глобулярлы және фибриллярлы болып жіктеледі, ал құрылысына қарай жай және күрделі ақуыздар деп бөлінеді. Глобулярлы ақуыздарға гемоглобин мен көптеген ферменттер, ал фибриллярлы ақуыздарға кератин мен коллаген жатады. Құрамында ақуыздық емес бөлігі бар күрделі ақуыздарға нуклеопротеиндер, липопротеиндер және гликопротеиндер мысал болады. Қызметіне қарай олар құрылымдық, тасымалдаушы, қорғаныштық, реттеуші, қозғалтқыш және ферменттік топтарға бөлінеді.

Слайд 5

Құрылымдық қызметі

Құрылымдық ақуыздар жасуша мен ұлпалардың беріктігін қамтамасыз етеді және организмнің негізгі тірек материалдарының бірі саналады. Коллаген дәнекер ұлпаның, ал кератин шаштың, тырнақтың және жүннің негізін құрайды. Жасуша мембранасының құрамындағы ақуыздар оның пішінін сақтап, ішкі ортаның тұрақтылығына көмектеседі. Сондықтан бұл топ ағзаның морфологиялық тұтастығын қамтамасыз ететін маңызды бөлік болып есептеледі.

Слайд 6

Ферменттік қызметі

Ферменттердің басым көпшілігі — ақуыздар, олар биохимиялық реакцияларды жылдамдатады. Мысалы, амилаза крахмалды ыдыратса, пепсин асқазанда нәруыздардың қорытылуына қатысады. Ферменттер температура мен ортаның қышқылдығына өте сезімтал болады, сондықтан олардың белсенділігі жағдайға қарай өзгереді. Бір фермент тек белгілі бір затқа әсер ететіндіктен, олардың жұмысы нақты әрі бағытталған.

Слайд 7

Тасымалдаушы қызметі

Кейбір ақуыздар ағза ішінде түрлі заттарды тасымалдауға қатысады. Гемоглобин оттекті өкпеден ұлпаларға жеткізіп, көмірқышқыл газының бір бөлігін кері тасымалдайды. Қан плазмасындағы альбуминдер май қышқылдарын және кейбір дәрілік заттарды байланыстырады. Осылайша тасымалдаушы ақуыздар жасушалардың тыныс алуын және зат алмасуын қамтамасыз етеді.

Слайд 8

Қорғаныш қызметі

Ақуыздар ағзаны бөгде заттардан қорғауда да маңызды рөл атқарады. Антиденелер ауру қоздырғыштарын таниды және оларды бейтараптандыруға қатысады. Қанның ұюына қатысатын фибриноген жарақат кезінде қан кетуді тоқтатуға көмектеседі. Бұл қызмет иммундық қорғаныстың және ішкі тұрақтылықтың сақталуына тікелей байланысты.

Слайд 9

Биологиялық объектілерде

Ақуыздар өсімдіктерде де, жануарларда да, адам ағзасында да кең таралған. Жануарлар ағзасында ақуыз мөлшері шамамен 40–50%, ал өсімдіктерде 20–35% аралығында болады. Олар бұлшық етте, қанда, сүтте, жұмыртқада, тұқымдарда, жүнде және жібекте кездеседі. Демек, ақуыздар тірі объектілердің барлық негізгі құрылымдары мен ұлпаларының құрамына кіреді.

Слайд 10

Қорытынды

Ақуыздар тірі ағзаның құрылысы мен қызметін анықтайтын ең маңызды биополимерлердің бірі. Олардың құрамы аминқышқылдарынан тұрып, әртүрлі пішін мен қызметке ие болуына мүмкіндік береді. Жіктелуі ақуыздардың құрылымдық, ферменттік, тасымалдаушы және қорғаныштық рөлін түсінуге көмектеседі. Биологиялық объектілерде ақуызды анықтау олардың құрамын зерттеуде және тәжірибелік талдауда