Презентация на тему «Қазақ халқының дәстүрлі баспанасы киіз үй»

Слайд 1

Қазақ халқының дәстүрлі баспанасы киіз үй

Презентация

Слайд 2

Киіз үй негізі

Киіз үй — көшпелі қазақ өмірінің ең ыңғайлы баспанасы, ол тез жиналып, тез тігіліп, ұзақ көш жолына бейімделген. Ағаш қаңқа мен киіз жабын жазда салқын, қыста жылы ұстағандықтан, ол табиғат жағдайына өте дәл икемделген. Киіз үй тек баспана емес, отбасының тіршілігі, тәртібі және рухани орталығы болған.

Слайд 3

Сыртқы құрылым

Киіз үйдің негізгі бөліктері — кереге, уық, шаңырақ, есік және сықырлауық, ал жабындары — туырлық, үзік, түндік. Шаңырақ отбасы мен әулеттің символы ретінде ерекше қастерленген, сондықтан ол қазақ үшін киелі ұғымдардың бірі саналған. Дөңгелек пішін желге төзімді болып, ішкі кеңістікті барынша тиімді пайдалануға мүмкіндік берген.

Слайд 4

Ішкі кеңістік

Киіз үйдің іші дәстүрлі түрде төр, ошақ орны, оң жақ және сол жақ болып бөлінген. Төрге қонақтар мен жасы үлкен адамдар отырған, ал ошақ орны үйдің жылуы мен берекесінің белгісі болған. Ішкі жасау-жабдықтар сандық, кебеже, төсек, текемет, сырмақ, алаша және тұскиіз сияқты бұйымдардан тұрып, отбасының талғамын көрсеткен.

Слайд 5

Отбасындағы рөлдер

Дәстүрлі қазақ қоғамында әйел мен ер адамның міндеттері көшпелі тұрмысқа сай бөлінген. Әйел бала тәрбиесімен, ас даярлаумен, киіз басу, кесте тігу, кілем тоқу сияқты қолөнермен айналысқан. Ер адам мал шаруашылығын жүргізіп, отбасыны қорғап, сыртқы шаруаларды шешкен, бұл жүйе көшпелі өмірдің қажеттілігінен туған.

Слайд 6

Домбыра үні

Домбыра — қазақ халқының ең танымал ұлттық аспабы және халық жадын сақтаудың маңызды құралы. Оның күйі арқылы Құрманғазы, Дәулеткерей, Тәттімбет, Дина секілді күйшілер тарихи оқиғаларды, қуаныш пен қайғыны сөзсіз жеткізген. Домбыраның үні қазақтың ауызша мәдениетін ұрпақтан ұрпаққа жалғап отырған.

Слайд 7

ДОМБЫРА ТАРИХЫ

Домбыранын пайда болу уакытына катысты бір накты дата жок, бірак онын тамыры кене туркі жане дала музыкалык деәстүрлеріне барып тріреледі Казакстан аумагындаты археологиялык жене этнографиялык деректер ішекті аспаптардын ертеден колданылганын далелдейді. Казіргі казак домбырасы гасырлар бойы жетіліп, екі ішекті жане уш ішекті турлерге белініп калыптасты.

Слайд 8

Қонақ күту

Қазақ мәдениетінде қонақжайлық — ең көне әрі ең құрметті дәстүрлердің бірі. Жолаушыға ас беру, қондыру және төрден орын ұсыну көшпелі ортада адамгершіліктің басты өлшемі болған. Арнайы қонақ, құдайы қонақ және қыдырма қонақ деген ұғымдар халықтың қонақты ерекше қадірлегенін көрсетеді.

Слайд 9

Нақыл сөздер

Қонақжайлық туралы қазақ тілінде көптеген мақал-мәтелдер сақталған, олардың ішінде «Қонақ келсе, құт келеді» деген сөз ең көп тараған. «Қонақ аз отырып, көп сынайды» және «Қонақасы — тәңір ақысы» сияқты нақылдар да қонақты сыйлау міндетін нақтылап береді. Бұл сөздер дастарханның қадірін түсіндіріп, үй иесінің мәртебесін арттырған.

Слайд 10

Дастархан әдебі

Қазақтың дастархан басындағы әдебі үлкенді сыйлау мен тәртіпке негізделген. Асқа алдымен жасы үлкен немесе сыйлы адам қол созған, қонаққа тағам бірінші ұсынылған, ал тамақ соңында бата алынған. Нанды қадірлеу, асты шашпау, орынсыз қатты сөйлемеу сияқты ережелер дастархан мәдениетінің ажырамас бөлігі болған.

Слайд 11

Қонақ әдебі

Қонаққа барудың да қазақ дәстүрінде өз тәртібі болған, ол сәлем беруден бастап, үй иесінің жағдайын ескеруге дейінгі әдепті қамтыған. Қонақ төрге рұқсатпен отырған, үлкендердің алдын кеспеген және үй иесін ұзақ күттірмеуге тырысқан. Қолға құр бармай, дәм немесе сыйлық апару қонақтың ізеттілігін білдірген.

Слайд 12

ҚОРЫТЫНДЫ

Киіз үй, домбыра және қонақжайлық қазақ халқының тұрмысы мен рухани әлемін бірге танытады. Киіз үй көшпелі өмірдің ыңғайын, домбыра халық жады мен өнерін, ал қонақжайлық адамға деген құрмет пен сыйластықты көрсетеді. Осы үш құндылық арқылы қазақ мәдениетінің тереңдігі мен сабақтастығы айқын көрінеді

НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ

АСЕМБЕК ЗАРИНА

ДЮСЕМБИЕВА ФАРИЗА

МҰРАТБЕК АЙЫМ