Слайд 1
Қазақстан және Қытайда ауыл тұрғын орындарының пайда болу және даму тарихы
Презентация
Презентация на тему «Қазақстан және Қытайда ауыл тұрғын орындарының пайда болу және даму тарихы»
16 слайдов · сгенерирована в Презентоше — бесплатном генераторе презентаций
Слайд 2
Ежелгі бастау
Қазақстан аумағында ауылдық қоныстардың негізі тас дәуіріндегі алғашқы тұрақтардан басталады: Қаратау, Орталық және Шығыс Қазақстан, Маңғыстау сияқты аймақтарда ерте адамдар мекендеген орындар табылған. Егіншілік пен мал шаруашылығының дамуы тұрақты қоныстануға жол ашып, кейінірек рулық қауымдар мен көшпелі қыстаулар қалыптасты. Қытайда да ауыл қоныстары Хуанхэ мен Янцзы аңғарларындағы ертедегі егіншілік мәдениеттерімен байланысты пайда болды. Бұл екі елде де ауылдың тууы табиғатқа бейімделу мен шаруашылықтың отырықшы түріне көшуімен тікелей байланысты болды.
Слайд 3
Ерте мемлекеттер
Қазақстанда сақ, ғұн, түрік дәуірлерінде ауылдық тіршілік көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылыққа икемделді, ал өзен бойларында егіншілік қоныстары сақталды. Жібек жолы бойындағы қалалар мен қоныстар ауылдық аумақтардың экономикалық байланысын күшейтті, әсіресе Оңтүстік Қазақстанда. Қытайда б.з.д. ІІ мыңжылдықтан бастап ауыл қауымдары әулеттік мемлекеттердің салық жүйесіне кіріп, егіншілік аймақтары кеңейді. Осы кезеңде екі өңірде де ауыл тек тұрғын орын емес, өндіріс пен басқарудың да маңызды буынына айналды.
Слайд 4
Ортағасырлық өзгеріс
Қазақстанда Қарахан мемлекеті, Қыпшақ бірлестігі және кейінгі хандықтар тұсында ауылдар су көздері мен жайылымдарға қарай орналасты. Қыстау, көктеу, жайлау, күзеу тәрізді маусымдық қоныс жүйесі қазақ ауылдарының өзіндік үлгісін қалыптастырды. Қытайда Тан және Сун дәуірлерінде ауылдық әкімшілік күшейіп, жерге тіркелген шаруалар саны артты. Бұл кезеңде екі елде де ауылдың дамуы жерді игеру, алым-салық және ішкі көші-қонмен тығыз байланыста жүрді.
Слайд 5
Патшалық ықпал
XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақстанда Ресей империясының отарлық реформалары ауылдық жерді басқару жүйесін өзгертті. 1867—1868 жылдардағы әкімшілік ережелер қазақ ауылдарын болыс пен ауылнай арқылы қайта ұйымдастырды, ал қоныс аударушылардың келуі жаңа ауылдардың пайда болуына әкелді. Қытайда XIX ғасырда жергілікті шаруашылық пен императорлық басқару арасындағы теңгерім сақталғанымен, батыс аймақтарда қоныстану қозғалысы күшейді. Осы дәуірде ауылдардың саны да, этникалық құрамы да өзгеріп, жаңа әлеуметтік құрылым қалыптасты.
Слайд 6
Қоныс аудару толқыны
Қазақстанда XX ғасырдың басында Украинадан, Ресейден және басқа өңірлерден қоныс аударушылар келіп, жаңа ауылдар салды. Мысалы, Келлеровка өңіріндегі кейбір ауылдар 1906 жылдан кейін пайда болды, ал 1936 жылы көшірілген поляк және неміс отбасылары жаңа елді мекендердің қалыптасуына әсер етті. Қытайда да ішкі көші-қон мен шекаралық аймақтарды игеру нәтижесінде көптеген ауылдық қауымдар өсті. Бұл үдерістер ауылдардың этникалық әркелкілігін арттырып, жаңа еңбек қатынастарын тудырды.
Слайд 7
Ұжымдастыру салдары
1929—1933 жылдары Қазақстанда күштеп ұжымдастыру ауыл өмірін түбегейлі өзгертті, 1929—1931 жылдары жүздеген көтеріліс болып, мыңдаған шаруашылық күйзеліске ұшырады. Көптеген ауылдар босап, халықтың бір бөлігі Қытайға, Иранға және Ауғанстанға көшіп кетті. Қытайда да ХХ ғасырдың бірінші жартысында ауылдық аймақтар соғыс пен саяси тұрақсыздықтан зардап шекті. Бұл кезең екі ел тарихында ауылдың демографиялық құрылымына ауыр соққы болып тиді.
Слайд 8
Соғыс жылдары
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Қазақстан ауылдары майданды азық-түлікпен және жұмыс күшімен қамтамасыз етті. 1939—1945 жылдары ауыл шаруашылығы ел экономикасының тірегіне айналып, көптеген ер адамдардың орнына әйелдер мен жасөспірімдер еңбек етті. Қытайда да 1937—1945 жылдардағы жапон басқыншылығына қарсы соғыс ауылдық аймақтарды қатты күйзелтті. Соғыс ауылдардың өндірістік қуатын әлсіреткенімен, олардың елді сақтау рөлі айқын көрінді.
Слайд 9
Кеңестік қайта құру
1950—1980 жылдары Қазақстанда ауылдар колхоз және совхоз жүйесі арқылы жаңаша ұйымдастырылды. Мектеп, клуб, дәрігерлік пункт, жол және электр тарту сияқты инфрақұрылым ауыл бейнесін өзгертті. Қытайда 1950-жылдардан бастап жер реформасы, кейін халық коммуналары енгізіліп, ауыл шаруашылығын мемлекет бақылауы күшейді. Екі елде де ауылды дамыту мемлекеттік жоспарлау арқылы жүргізілді, бірақ тәсілдері әртүрлі болды.
Слайд 10
Шағын елді мекендер
Қазақстанда өнеркәсіп орындарының ашылуы ауыл маңында жаңа шағын елді мекендердің пайда болуына әкелді. 1959 жылы елдегі 43 шағын қалада халық саны 50 мыңнан асқан жоқ, ал 1989 жылға қарай олардың саны 51-ден 84-ке жетті. Қытайда да зауыттар мен жол тораптарының жанында ауылдан қалаға өтпелі қоныстар көбейді. Бұл үдеріс ауыл мен қала шекарасын біртіндеп жақындатты.
Слайд 11
Тәуелсіздік кезеңі
1991 жылдан кейін Қазақстанда ауылдардың бір бөлігі нарықтық өзгерістерге бейімделіп, кейбірі халық санының азаюын бастан өткерді. 1997 жылғы дерек бойынша елде 8172 ауыл болған, оның 1624-і ғана мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендер санатына кірді. Қытайда осы кезеңде ауылдарды жаңғырту, жол, байланыс және су жүйелерін жақсарту саясаты күшейді. Тәуелсіздік пен реформалар ауылдардың даму бағытын қайта анықтады.
Слайд 12
Қазіргі жаңару
Қазақстанда соңғы жылдары ауыл инфрақұрылымын жаңарту, мектеп пен медицинаға қолжетімділікті арттыру және агроөнеркәсіпті қолдау басты бағытқа айналды. Қытайда 2018 жылдан кейін ауылды қайта өркендету саясаты ерекше қарқын алып, кедей аудандарды инфрақұрылыммен қамту кеңейді. Екі елде де ауыл тек дәстүрлі шаруашылық орны емес, экономикалық тұрақтылықтың маңызды кеңістігі ретінде қарастырылады. Қазіргі даму ауылдың тарихи тамырын сақтай отырып, оны заманауи өмір салтына бейімдеуге ұмтылады.
Слайд 13
Қоныстану үлгісі
Қазақстандағы ауылдардың орналасуы көбіне су көздері, жайылымдар және көлік жолдарына тәуелді болды. Қытайда да ауылдар өзен аңғарлары, жазық алқаптар және егіншілікке ыңғайлы өңірлерге шоғырланды. Табиғи орта ауыл құрылысының ғана емес, тұрғындардың кәсібі мен күн тәртібінің де басты анықтаушысы болды. Сондықтан ауыл тарихын түсіну үшін география мен шаруашылықты қатар қарастыру қажет.
Слайд 14
Әлеуметтік құрылым
Қазақ ауылында ру, әулет және көршілік қатынас ұзақ уақыт негізгі ұйымдастырушы күш болды. Қытай ауылында туыстық бірлестіктермен қатар қауымдық тәртіп пен жерді бірлесіп пайдалану дәстүрі сақталды. Екі елде де ауыл қоғамдық тәртіпті, еңбек бөлінісін және ұрпақ сабақтастығын қалыптастырды. Осы әлеуметтік негіз ауылды жай қоныстану орны емес, мәдениет сақтаушы ортаға айналдырды.
Слайд 15
Тарихи сабақ
Қазақстан мен Қытайдағы ауылдардың пайда болуы бір ғана кезеңмен шектелмейді, ол ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейін созылған ұзақ үдеріс. Көшпелі, отырықшы және аралас шаруашылық түрлері ауылдардың пішіні мен қызметін үнемі өзгертіп отырды. Соғыс, көші-қон, ұжымдастыру және реформалар ауыл тарихын бірнеше рет жаңа арнаға бұрды. Бұл екі елдің ауылдық тәжірибесі тарихи өзгерістерге бейімделудің айқын үлгісін көрсетеді.
Слайд 16
Қорытынды
Қазақстан мен Қытайдағы ауыл тұрғын орындарының тарихы ежелгі шаруашылықтан бастап бүгінгі жаңғыруға дейінгі ұзақ жолды қамтиды. Екі елде де ауылдар табиғи ортаға бейімделу, жерді игеру, көші-қон және мемлекеттік саясат әсерінен қалыптасты. Қазақстанда көшпелі дәстүр мен кеңестік қайта құрулар ерекше із қалдырса, Қытайда көпғасырлық егіншілік пен реформалар ауыл дамуын айқындады. Осы тарих ауылдың қоғам өміріндегі орны уақыт өте өзгерсе де, оның негізі әрқашан еңбек пен жерге байланып келгенін дәлелдейді.
Нужна такая же презентация, но по своей теме?
Презентоша сгенерирует презентацию по любой теме за минуту — бесплатно.
Создать презентациюДругие готовые презентации
Витамины в рационе питанияКонституционное развитие Республики АрменияАрхитектурный шпильКаникулы с пользой в лагере «Романтик»
Ученики МКОУ СОШ № 1 побывали на профильной туристско-краеведческой смене в палаточном лагере «Романтик» в КаМетодология научных исследований в клинической медицинеПочему мне нужна квакша и сколько стоит