Слайд 1
Есімше және көсемше
Презентация
Презентация на тему «Есімше және көсемше»
9 слайдов · сгенерирована в Презентоше — бесплатном генераторе презентаций
Слайд 2
Есімше туралы
Есімше — етістіктің есім сөздерге ұқсап түрленетін ерекше түрі. Ол сөйлемде әрі қимылды білдіреді, әрі сын есім сияқты анықтауыш қызметін атқара алады. Мысалы, «оқыған оқушы», «келетін қонақ» деген тіркестерде есімше сөздер заттың белгісін нақтылап тұр. Бұл тақырыпты түсіндіру үшін оқушыға суретпен берілген мысалдар өте ыңғайлы болады.
Слайд 3
Есімшенің жасалуы
Есімше түбір етістікке арнайы жұрнақтар жалғану арқылы жасалады. Қазақ тілінде ең жиі кездесетін тұлғалары: -ған, -ген, -қан, -кен, -атын, -етін, -йтын, -йтін, -ар, -ер, -р, -мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек. Мысалы, «айтқан», «келер», «баратын», «көрер» сөздері есімшенің әртүрлі үлгілерін көрсетеді. Сурет арқылы осы жұрнақтарды салыстыру оқушыға ережені тез меңгеруге көмектеседі.
Слайд 4
Есімшенің қызметі
Есімше сөйлемде екі түрлі қызмет атқарады: етістік мағынасын сақтайды және есімдерше түрленеді. Ол септеліп, тәуелденіп, көптеліп, жіктеліп қолданыла алады, сондықтан «айтқаным», «көргенге», «барғандар» сияқты тұлғалар жасалады. Мысалы, «оқыған бала көп біледі» дегенде «оқыған» сөзі сын есім сияқты, ал «менің айтқаным» дегенде зат есім сияқты жұмсалып тұр. Осы ерекшелігі оны қазақ тіліндегі ең қызықты грамматикалық тұлғалардың біріне айналдырады.
Слайд 5
Көсемше туралы
Көсемше — қимылдың амалын, мезгілін немесе қатар жүретін әрекетті білдіретін етістік тұлғасы. Ол көбіне сөйлемді байланыстырып, негізгі әрекетті толықтырады: «күліп сөйледі», «жүгіріп келді», «оқып отыр». Көсемше арқылы іс-әрекеттің қалай, қашан, қандай жағдайда орындалғаны анық көрінеді. Суретпен берілген мысалдарда бұл айырмашылықты көрсетсе, тақырып әлдеқайда түсінікті болады.
Слайд 6
Көсемшенің тұлғалары
Көсемше көбіне -ып, -іп, -п, -а, -е, -й, -ғалы, -гелі сияқты жұрнақтар арқылы жасалады. Мысалы, «жазып», «келе», «ойнай», «бара» сөздері көсемшенің кең тараған түрлерін білдіреді. Бұл тұлғалар сөйлемде негізгі қимылға қосымша мағына үстеп, ойды нақты әрі әсерлі етеді. Әсіресе суретке қарап сөйлем құрау кезінде көсемшенің қолданылуы оқушыға оңай байқалады.
Слайд 7
Есімше мен көсемше
Есімше мен көсемше сырттай ұқсас болғанымен, қызметі әртүрлі. Есімше заттың белгісін немесе қимылдың нәтижесін білдірсе, көсемше қимылдың амалын не қатарлас әрекетті көрсетеді. Мысалы, «келген адам» тіркесіндегі «келген» — есімше, ал «күліп сөйледі» тіркесіндегі «күліп» — көсемше. Осы айырмашылықты суреттермен салыстыру екеуін шатастырмауға көмектеседі.
Слайд 8
Суретпен жұмыс
Бұл тақырыпты суреттер арқылы меңгеру өте тиімді, өйткені оқушы нақты көрініске сүйеніп сөйлем құрай алады. Мысалы, бала кітап оқып отырса — «оқып отыр» көсемше, ал «оқыған бала» есімше болады. Осындай салыстырулар грамматиканы жаттауға емес, түсінуге үйретеді. Қызықты және әдемі суреттермен берілсе, сабақтың мазмұны есте жақсы сақталады.
Слайд 9
Қорытынды
Есімше мен көсемше қазақ тіліндегі етістіктің маңызды тұлғалары болып табылады. Есімше заттың белгісін білдіріп, есім сөздерше түрленсе, көсемше қимылдың амалын және қатар жүретін әрекетті көрсетеді. Екі тақырыпты суретпен, нақты мысалмен және салыстыру арқылы үйрету оқушының түсінуін жеңілдетеді. Сондықтан бұл ережелерді жаттап қана қоймай, сөйлем ішінде дұрыс қолдана білу маңызды.
Нужна такая же презентация, но по своей теме?
Презентоша сгенерирует презентацию по любой теме за минуту — бесплатно.
Создать презентацию