Презентация на тему «Ежелгі Орталық Азия өркениеттерінің ошақтары»

Слайд 1

Ежелгі Орталық Азия өркениеттерінің ошақтары

Презентация

Слайд 2

Ежелгі ошақтар

Орталық Азиядағы ежелгі өркениеттер Маргуш, Бактрия, Хорезм, Соғды, Ферғана, Шаш, Сырдария жазирасы, Жетісу және Шығыс Түркістан сияқты тоғыз негізгі ошақта қалыптасты. Олар өзен аңғарлары мен оазистерде пайда болып, суармалы егіншілікке, қолөнерге және қалалардың өсуіне жол ашты.

Слайд 3

Су мен қоныс

Ежелгі дәуірде бұл өңірлердің дамуын ең алдымен су көздері анықтады, өйткені құрғақ және шөлейт кеңістікте тіршілік суармалы жерге тәуелді болды. Өзендерден тартылған арналар тұрақты қоныстарды, артық өнімді және еңбек бөлінісін күшейтті. Осыдан кейін егіншілікпен бірге қолөнер мен айырбас та жедел дамыды.

Слайд 4

Маргуш әлемі

Маргуш б.з.б. XVIII–XIII ғасырларда Мұрғаб жазирасында қалыптасып, қола дәуіріндегі ірі отырықшы-егіншілік әрі қалалық мәдениетке айналды. Оның маңызды орталықтары қатарында Намазға-депе, Алтын-депе және Гонур-депе аталады, ал Гонур б.з.б. II мыңжылдықта ерекше ірі орталық болды. Құрғақ аймақта өмір сүрген халық су көздерін шебер пайдаланып, алыс өңірлермен де байланыс орнатты.

Слайд 5

Бактрия мен Хорезм

Бактрия Әмударияның жоғарғы ағысы маңында орналасып, б.з.б. III–I мыңжылдықтарда дамыған қалалық орталықтарымен танылды. Хорезм Әмударияның төменгі ағысында пайда болып, б.з.б. II мыңжылдықтан бастап суару жүйелері арқылы өркендеді. Кейін мұнда Топыраққала сияқты ірі бекіністер мен қалалар қалыптасты.

Слайд 6

Соғды саудасы

Соғды Әмудария мен Сырдария арасындағы кең аумақта орналасып, орталығы Мараканд, яғни қазіргі Самарқанд болды. Соғдылық көпестер Жетісу, Тараз маңы және Шығыс Түркістанға дейін жетіп, сауда желілерін құрды. Саудамен бірге жазу, тіл және мәдени дәстүрлер де кең тарады.

Слайд 7

Ферғана оазисі

Ферғана Тянь-Шань мен Гиссар-Алай тауларының арасындағы құнарлы аңғарда орналасып, егіншілікке де, мал шаруашылығына да қолайлы болды. Ежелгі қытай деректерінде ол Даван деген атпен белгілі болып, жылқыларымен даңққа ие болған. Б.з.б. IV ғасырдың соңында Александр Македонский өңірдің маңызын көрсеткендей, Александрия Эсхата қаласын салдырды.

Слайд 8

Шаш пен Сырдария

Шаш қазіргі Ташкент оазисімен байланысты болып, өзен суларының арқасында егіншілігі дамыған аймаққа айналды. Оның географиялық орны шығыс пен батысты жалғаған жолдар бойындағы маңызын арттырды. Сырдария жазирасында Отырар сияқты орталықтар өсіп, көшпелі дала мен отырықшы өңірлер арасындағы байланысты нығайтты.

Слайд 9

Жетісу және Шығыс Түркістан

Жетісу Іле, Шу және Талас аңғарларын қамтып, суы мол өңір ретінде егіншілік пен тұрақты қоныстардың дамуына жағдай жасады. Мұнда көшпелі және отырықшы шаруашылықтар бірін-бірі толықтырып, айырбас пен мәдени ықпалды күшейтті. Шығыс Түркістандағы Тарым ойпаты мен Такла-Макан шөлінің оазистері де б.з.б. I мыңжылдықтан бастап Қытайды, Орталық Азияны және батыс аймақтарды байланыстырған маңызды торапқа айналды.

Слайд 10

ҚОРЫТЫНДЫ — ОРТАЛЫҚ АЗИЯНЫҢ БАСТЫ ЕРЕКШЕЛІГІ НЕДЕ?

Орталық Азиядағы ежелгі өркениеттердің бәрін су, география және халықтар арасындағы байланыс біріктірді. Өзен аңғарлары мен оазистер егіншілікті дамытып, қалалардың, сауданың және қолөнердің өсуіне негіз болды. Маргуштан Шығыс Түркістанға дейінгі ошақтар бір-бірінен оқшау емес, өзара ықпалдасқан тарихи кеңістік құрды.