Презентация на тему «Літаратуразнаўчая і літаратурна-крытычная дзейнасць Яўхіма Карскага»

Слайд 1

Літаратуразнаўчая і літаратурна-крытычная дзейнасць Яўхіма Карскага

Слайд 2

Агульная характарыстыка

Яўхім Карскі стаў адным з заснавальнікаў беларускага літаратуразнаўства, бо менавіта ён першым сістэмна вывучаў гісторыю беларускай пісьменнасці, фальклору і літаратуры ў сувязі з мовай і этнаграфіяй. У трохтомным даследаванні «Беларусы» ён сабраў і навукова апісаў помнікі старажытнай пісьменнасці, а таксама творы новай беларускай літаратуры. Карскі не толькі апісваў матэрыял, але і спрабаваў вызначыць перыядызацыю гісторыка-літаратурнага працэсу на Беларусі.

Слайд 3

Пачатак навуковага шляху

Першае філалагічнае даследаванне Яўхіма Карскага было надрукавана ў 1883 годзе, а ў 1885 годзе ён выдаў працу «Агляд гукаў і форм беларускай гаворкі», якая стала адказам на амаль поўную адсутнасць навуковага вывучэння беларускай мовы. Менавіта з гэтага пачаўся яго доўгі шлях у беларусістыцы, славістыцы і русістыцы. Раннія працы вучонага ўжо паказалі яго імкненне апісаць беларускую мову як самастойную сістэму.

Слайд 4

Мова і дыялекты

У сваіх даследаваннях Карскі падрабязна вывучаў беларускую мову, яе дыялекты, гукі і формы, а таксама параўноўваў іх з іншымі славянскімі мовамі. Ён сабраў багаты матэрыял пра мясцовыя гаворкі і на яго аснове стварыў навуковую базу для далейшага вывучэння беларускай моўнай прасторы. Гэтая праца была важнай не толькі для мовазнаўства, але і для разумення мовы як асновы літаратурнага развіцця.

Слайд 5

Этнаграфічныя асновы

Карскі разглядаў літаратуру ў непасрэднай сувязі з паходжаннем і культурай беларускага народа, таму яго працы часта мелі этнаграфічны характар. У кнізе «Уводзіны да вывучэння мовы і народнай славеснасці» ён даследаваў паходжанне беларусаў, вызначаў этнічныя межы і даў этнаграфічную карту Беларусі пачатку XX стагоддзя. Такі падыход дазваляў яму паказаць літаратуру як частку больш шырокага нацыянальнага жыцця.

Слайд 6

Вывучэнне фальклору

Асобнае месца ў спадчыне Карскага займае вывучэнне фальклору, бо ён бачыў у народнай творчасці вытокі нацыянальнай літаратуры. У працы «Народная паэзія» 1916 года ён асвятліў гісторыю беларускага фальклору, асноўныя жанры і віды народнай паэзіі. Для яго фальклор быў не толькі зборам тэкстаў, але і сведчаннем духоўнай гісторыі народа.

Слайд 7

Старажытная пісьменнасць

У другім томе «Беларусаў», які выйшаў у 1921 годзе пад назвай «Старая заходняруская пісьменнасць», Карскі прааналізаваў помнікі старажытнай беларускай літаратуры XIV–XVIII стагоддзяў. Ён найбольш поўна паказаў літаратурна-мастацкую спадчыну беларусаў і раскрыў культурна-гістарычныя ўмовы ўзнікнення пісьменнасці на старабеларускай мове. У гэтым томе даследчык вывучаў як перакладную, так і арыгінальную літаратуру.

Слайд 8

Новая літаратура

Трэці том «Беларусаў» пад назвай «Мастацкая літаратура на народнай мове» выйшаў у 1922 годзе і быў прысвечаны беларускай літаратуры XIX — пачатку XX стагоддзя, звязанай з нацыянальным адраджэннем. Карскі сістэматызаваў творы гэтага перыяду і паказаў іх месца ў развіцці новай беларускай культуры. Так ён звязаў літаратурны працэс з гістарычнымі зменамі ў жыцці народа.

Слайд 9

Перыядызацыя літаратуры

Адной з найважнейшых заслуг Карскага стала спроба навукова ўпарадкаваць гісторыю беларускай літаратуры па этапах. Ён не проста збіраў факты, а ствараў сістэму, у якой старажытная, народная і новая літаратура разглядаліся як паслядоўныя звёны аднаго працэсу. Гэта зрабіла яго працы асновай для далейшых гісторыка-літаратурных даследаванняў.

Слайд 10

Метад даследавання

Карскі выкарыстоўваў культурна-гістарычны падыход, паводле якога літаратура разглядаецца разам з мовай, гісторыяй і этнаграфіяй. Ён імкнуўся паказаць, як культурнае асяроддзе ўплывае на з’яўленне і развіццё пісьменнасці. Дзякуючы гэтаму яго працы мелі не толькі апісальны, але і тлумачальны характар.

Слайд 11

Збіранне помнікаў

Вучоны правёў вялікую працу па збіранні і навуковым апісанні помнікаў старажытнай пісьменнасці, а таксама твораў новай беларускай літаратуры. Ён увёў у навуковы зварот шмат матэрыялаў, якія раней былі мала вядомыя або зусім не даследаваліся. Гэта дапамагло захаваць і асэнсаваць значную частку літаратурнай спадчыны Беларусі.

Слайд 12

Роля ў навуцы

Карскі пакінуў больш як 1000 прац па славістыцы, беларусістыцы і русістыцы, што сведчыць пра маштаб яго навуковай дзейнасці. Яго даследаванні закраналі гісторыю беларускай мовы, фальклор, этнаграфію і гісторыю літаратуры. Менавіта таму яго справядліва лічаць заснавальнікам беларускага мовазнаўства і адным з пачынальнікаў нацыянальнага літаратуразнаўства.

Слайд 13

Уплыў на даследчыкаў

Падрыхтаваная Карскім навуковая база стала адпраўным пунктам для наступных пакаленняў літаратуразнаўцаў і мовазнаўцаў. Ён паказаў, што гісторыю беларускай літаратуры трэба вывучаць на шырокім матэрыяле і ў сувязі з нацыянальным развіццём. Яго падыход надоўга вызначыў напрамак даследаванняў у беларускай гуманітарыстыцы.

Слайд 14

Значэнне спадчыны

Спадчына Карскага аб’ядноўвае мовазнаўства, літаратуразнаўства, фалькларыстыку і этнаграфію ў адзіную навуковую сістэму. У цэнтры яго ўвагі заўсёды быў беларускі народ як стваральнік мовы, фальклору і літаратуры. Таму яго працы і сёння застаюцца важнымі для разумення вытокаў і развіцця беларускай літаратурнай традыцыі.

Слайд 15

Заключэнне

Літаратуразнаўчая і літаратурна-крытычная дзейнасць Яўхіма Карскага мела фундаментальнае значэнне для беларускай навукі пачатку XX стагоддзя. Ён сабраў, апісаў і асэнсаваў велізарны матэрыял па гісторыі мовы, фальклору і літаратуры, стварыўшы аснову для далейшых даследаванняў. Асабліва важнымі сталі яго працы «Беларусы», у якіх беларуская літаратура ўпершыню была разгледжана як частка цэласнага гістарычнага працэсу.