Слайд 1
Литосфераның құрылысы мен заттық құрамы, литосфералық катаклизмдер
Презентация
Презентация на тему «Литосфераның құрылысы мен заттық құрамы, литосфералық катаклизмдер»
16 слайдов · сгенерирована в Презентоше — бесплатном генераторе презентаций
Слайд 2
Литосфера түсінігі
Литосфера Жердің ең сыртқы қатты қабаты болып саналады және ол жер қыртысы мен жоғарғы мантияның берік бөлігін қамтиды. Оның қалыңдығы шамамен 50–200 шақырым аралығында, ал кей деректерде кей аймақтарда 250 шақырымға дейін жететіні айтылады. Литосфера атмосферамен және гидросферамен шектесіп, Жердің қатты негізін құрайды.
Слайд 3
Қабаттық құрылысы
Литосфераның жоғарғы бөлігі жер қыртысынан, төменгі бөлігі жоғарғы мантияның қатты қабатынан тұрады. Құрлықтық қыртыс әдетте 30–40 шақырым болса, таулы аймақтарда 70–80 шақырымға дейін қалыңдайды, ал мұхиттық қыртыс 5–10 шақырым ғана болады. Осы айырмашылықтар литосфераның Жер бетінде біркелкі таралмайтынын көрсетеді.
Слайд 4
Жер қыртысы түрлері
Жер қыртысы құрамы мен құрылысына қарай құрлықтық және мұхиттық болып бөлінеді. Құрлықтық қыртыста гранитті, базальтты және шөгінді жыныстар кездессе, мұхиттық қыртыс негізінен базальтты жыныстардан тұрады. Бұл айырмашылық материктер мен мұхит түбінің геологиялық ерекшелігін анықтайды.
Слайд 5
Заттық құрамы
Жер қыртысының 90 пайыздан астамын сегіз химиялық элемент құрайды: оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, натрий, калий және магний. Осы элементтер әртүрлі минералдар мен тау жыныстарын түзеді. Сондықтан литосфераның заттық құрамы өте алуан түрлі болып келеді.
Слайд 6
Тау жыныстары
Литосферада магмалық, шөгінді және метаморфтық тау жыныстары кең таралған. Магмалық жыныстар магманың суып қатуынан түзіледі, шөгінді жыныстар ұзақ жиналу мен тығыздалу нәтижесінде пайда болады, ал метаморфтық жыныстар қысым мен температура әсерінен өзгереді. Мұндай жыныстардың ауысуы литосфераның үздіксіз дамуын дәлелдейді.
Слайд 7
Минералдық байлық
Литосфера пайдалы қазбалардың негізгі қоймасы болып табылады. Темір, мыс, алтын, көмір, мұнай, табиғи газ және уран сияқты ресурстар осы қабықпен байланысты. Қазақстанда Жезқазған мыс кен орны, Қарағанды көмір алабы және Ембі мұнайлы өңірі литосфералық байлықтың нақты мысалдарына жатады.
Слайд 8
Тектоникалық плиталар
Литосфера жеке-жеке тектоникалық плиталарға бөлінген. Бұл плиталар мантия бетімен баяу қозғалып, бір-бірімен соқтығысады, ажырайды немесе жанай өтеді. Осындай қозғалыстар таулардың көтерілуіне, мұхит жоталарының қалыптасуына және жер сілкіністеріне себеп болады.
Слайд 9
Жер сілкіністері
Жер сілкінісі литосфералық плиталардың шекарасында ең жиі байқалады. Күшті сілкіністер 1906 жылғы Сан-Франциско апаты немесе 2011 жылғы Жапониядағы Тохоку жер сілкінісі сияқты ірі зардаптарға әкелген. Мұндай құбылыстар литосфераның ішкі кернеуі кенет босайтынын көрсетеді.
Слайд 10
Вулканизм
Вулканизм литосферадағы магманың жер бетіне шығуымен байланысты. Везувий, Кракатау және Этна сияқты жанартаулар тарихи кезеңдерде үлкен апаттар туғызған. Жанартау атқылауы күл, лавa және улы газдардың таралуына әкеліп, табиғат пен адам өміріне қатты әсер етеді.
Слайд 11
Таутүзілу үдерісі
Плиталардың соқтығысуы нәтижесінде таулар түзіледі, бұл үдеріс орогенез деп аталады. Гималай таулары Үнді және Еуразия плиталарының соқтығысуынан пайда болған. Мұндай аймақтарда литосфералық қысым өте жоғары болып, бедер күрделі қалыптасады.
Слайд 12
Опырылулар мен көшкіндер
Литосфераның беткі қабаттарында опырылу, көшкін және сел сияқты катаклизмдер де жиі кездеседі. Олар көбіне жер бедерінің тік болуы, жыныстардың үгілуі және мол жауын-шашынмен байланысты. 1928 жылғы Халинга көшкіні сияқты оқиғалар мұндай апаттардың қаншалықты қауіпті екенін дәлелдейді.
Слайд 13
Эрозиялық өзгерістер
Литосфера сыртқы күштердің әсерінен де өзгереді. Жел, су, мұз және температураның ауытқуы тау жыныстарын бұзып, жер бедерін қайта қалыптастырады. Бұл үдерістер кейде баяу жүргенімен, ұзақ мерзімде үлкен аумақтардың бейнесін өзгертеді.
Слайд 14
Адам әсері
Адам әрекеті литосфералық тепе-теңдікке айтарлықтай ықпал етеді. Ашық кен өндіру, терең бұрғылау, ормансыздандыру және құрылыс жұмыстары топырақтың бұзылуына, опырылуға және техногендік апаттарға әкелуі мүмкін. Сондықтан жер қойнауын пайдалану ғылыми негізде және қауіпсіз жүргізілуі қажет.
Слайд 15
Қорғану шаралары
Литосфералық катаклизмдердің зардабын азайту үшін сейсмикалық бақылау, қауіпті аймақтарды картаға түсіру және құрылыс нормаларын сақтау маңызды. Жапония, Исландия және Чили сияқты елдер мұндай қауіптерге бейімделудің тиімді үлгілерін қалыптастырған. Алдын ала ескерту жүйелері адам шығынын едәуір азайтады.
Слайд 16
Қорытынды
Литосфера Жердің қатты қабығы ретінде оның құрылысын, жер бедерін және пайдалы қазбаларын анықтайды. Оның заттық құрамы күрделі, ал тектоникалық қозғалыстар жер сілкінісі, жанартау атқылауы, көшкін және таутүзілу сияқты катаклизмдерге себеп болады. Литосфераны зерттеу табиғи қауіптерді түсінуге, ресурстарды дұрыс пайдалануға және адам өмірін қорғауға мүмкіндік береді.
Нужна такая же презентация, но по своей теме?
Презентоша сгенерирует презентацию по любой теме за минуту — бесплатно.
Создать презентацию