Презентация на тему «Тірі ағзалардың жылуға бейімделуі Физика, 8-сынып Орындаған: __________ Сынып: __________ 1. Жылу құбылыстарының табиғаттағы маңызы Жылу құбылыстары табиғатта да, күнделікті өмірде де жиі кездеседі. Мысалы, Күн Жерді жылытады. Жылудың әсерінен табиғатта әртүрлі өзгерістер болады. Температура тірі ағзалардың өміріне де әсер етеді. Жылуды адамдар техникада да пайдаланады. 🎈 Әуе шарында ауа қыздырылған кезде жеңілдеп, жоғары көтеріледі. Сондықтан әуе шары да жоғары көтеріледі. ❄️ Холодильникте тағамдар салқын жерде сақталады. Ол ішіндегі жылуды сыртқа шығарып, температураны төмендетеді. 🌬️ Кондиционер бөлмедегі жылуды сыртқа шығарып, ауаны салқындатады. 2. Бриздің пайда болуы Бриз — теңіз немесе көл жағасында пайда болатын жергілікті жел. Күндіз құрлық суға қарағанда тезірек қызады. Құрлық үстіндегі ауа жылынып, жоғары көтеріледі. Оның орнына теңіз жақтан салқын ауа келеді. Сондықтан күндіз жел теңізден құрлыққа қарай соғады. Ал түнде құрлық тезірек суиды. Сол кезде желдің бағыты керісінше болады — құрлықтан теңізге қарай соғады. 3. Термореттеу Термореттеу — ағзаның өз дене температурасын белгілі бір деңгейде ұстап тұру қабілеті. Бұл адам мен жануарлар үшін өте маңызды. Себебі сырттағы температура өзгеріп тұрса да, ағза қалыпты жұмыс істеуі керек. Сондықтан тірі ағзалардың қоршаған орта температурасына бейімделетін ерекшеліктері болады. 4. Суық климатқа бейімделу Суық жерде өмір сүретін жануарлар дене жылуын сақтауға тырысады. Оларға көмектесетін негізгі ерекшеліктері: • қалың жүн немесе қауырсын; • тері астындағы май қабаты; • дене жылуын аз жоғалту; • суық кезде бір-біріне жақын орналасу. Мысалы, императорлық пингвин мен ақ аю суық климатқа жақсы бейімделген. 5. Императорлық пингвин Императорлық пингвин Антарктидада өмір сүреді. Ол жерде ауа райы өте суық болады. Пингвиннің қауырсындары тығыз және денесінде май қабаты бар. Олар денедегі жылуды сақтауға көмектеседі. Қатты суықта пингвиндер бір-біріне жақын тұрып, жылуды сақтайды. 6. Ақ аюдың бейімделуі Ақ аю Арктикада, яғни өте суық жерде өмір сүреді. Оның қалың жүні және тері астындағы май қабаты бар. Олар аюдың денесін суықтан қорғап, жылуды сақтауға көмектеседі. Сондықтан ақ аю суық климатта еркін өмір сүре алады. 7. Ыстық климатқа бейімделу Ыстық жерлерде өмір сүретін жануарлар денесінің қатты қызып кетуінен және суды көп жоғалтудан қорғанады. Олар көбінесе: • салқын уақытта белсенді болады; • суды үнемдейді; • ыстықтан қорғанатын жерлерге тығылады; • денесін ыстық жерден алшақ ұстайды. Мысалы, түйе мен сарышаян ыстық климатқа жақсы бейімделген. 8. Түйенің ыстыққа бейімделуі Түйе шөлде өмір сүруге жақсы бейімделген. Оның ұзын аяқтары денесін ыстық құмнан жоғары ұстайды. Табандары құмда жүруге ыңғайлы. Түйе суды үнемдей алады. Сондықтан ол ыстық әрі құрғақ жерде ұзақ уақыт тіршілік ете алады. 9. Сарышаянның бейімделуі Сарышаян ыстық және құрғақ жерлерде кездеседі. Күндіз ауа температурасы өте жоғары болғандықтан, ол көбінесе көлеңкеде тығылып жатады. Ал түнде ауа салқындаған кезде белсенді болып, қорегін іздейді. 10. Жылуды адам өмірінде пайдалану Жылу құбылыстары адамдардың күнделікті өмірінде де қолданылады. 🎈 Әуе шарында қыздырылған ауаның жоғары көтерілу қасиеті пайдаланылады. ❄️ Холодильник тағамдарды салқындатып, олардың ұзақ сақталуына көмектеседі. 🌬️ Кондиционер бөлмедегі артық жылуды сыртқа шығарып, бөлмені салқындатады. Яғни жылу құбылыстары табиғатта ғана емес, әртүрлі техникада да маңызды рөл атқарады. 11. Қорытынды Біздің ойымызша, температура тірі ағзалардың өмірінде өте маңызды. Жануарлар өмір сүретін ортасына қарай әртүрлі бейімделеді. Суық жердегі жануарлар жылуды сақтауға тырысады, ал ыстық жердегі жануарлар қызып кетуден және суды көп жоғалтудан қорғанады. Пингвин мен ақ аю — суық климатқа, ал түйе мен сарышаян — ыстық климатқа бейімделудің жақсы мысалдары. Сонымен қатар жылу құбылыстарын адамдар әуе шарында, холодильникте және кондиционерде пайдаланады. Осы мысалдар арқылы жылу құбылыстарының табиғатта да, адам өмірінде де маңызды екенін көруге болады.» — смотреть онлайн | Презентоша