Презентация на тему «Тэкст і яго асноўныя прыметы»

Слайд 1

Тэкст і яго асноўныя прыметы

Слайд 2

Тэкст і яго прыметы

Тэкст — гэта некалькі сказаў, аб’яднаных агульнай тэмай і асноўнай думкай, якія разам раскрываюць пэўнае паведамленне. У 7 класе важна навучыцца адрозніваць тэкст ад простага набору сказаў і бачыць, як ён пабудаваны. На гэтым уроку вучні будуць працаваць са схемамі, прыкладамі і гульнямі, каб лепш зразумець матэрыял.

Слайд 3

Тэма і думка

Тэма тэксту — гэта тое, пра што ў ім гаворыцца, а асноўная думка — што аўтар хацеў сказаць чытачу. Напрыклад, у тэксце пра восень тэмай можа быць прырода, а асноўнай думкай — прыгажосць і змяненне навакольнага свету. Каб знайсці тэму і думку, вучні могуць задаць сабе пытанні: пра што тэкст і дзеля чаго ён напісаны.

Слайд 4

Звязнасць сказаў

Сказы ў тэксце павінны быць звязаны паміж сабой па сэнсе і граматычна, інакш тэкст распадаецца на асобныя часткі. Для гэтага выкарыстоўваюцца паўторы, займеннікі, сінонімы і словы-сувязі, напрыклад: потым, таму, пасля гэтага. На схеме можна паказаць, як адзін сказ працягвае або тлумачыць другі.

Слайд 5

Паслядоўнасць думкі

Паслядоўнасць дапамагае размясціць падзеі і думкі ў правільным парадку: спачатку ўступ, потым асноўная частка, пасля заключэнне. Калі пераблытаць парадак, змест стане цяжкім для разумення. Практычнае заданне можа быць такім: аднавіць тэкст з перамешаных сказаў і растлумачыць, чаму менавіта так.

Слайд 6

Разгорнутасць тэксту

Разгорнутасць азначае, што адна тэма раскрываецца не адным сказам, а праз падтэмы і мікра тэмы. Напрыклад, у апісанні лесу можна асобна сказаць пра дрэвы, жывёл, паветра і гукі. Такая будова робіць тэкст поўным і цікавым, а схема дапамагае ўбачыць яго часткі.

Слайд 7

Сэнсавая цэласнасць

Сэнсавая цэласнасць — гэта калі ўсе сказы працуюць на адну і тую ж думку і не супярэчаць адзін аднаму. Калі ў тэксце гаворыцца пра вясну, то ўсе дэталі павінны адносіцца менавіта да гэтай тэмы. Гульня для класа можа называцца «Лішні сказ», дзе трэба знайсці сказ, які не падыходзіць да агульнага зместу.

Слайд 8

Завершанасць тэксту

Завершаным лічыцца тэкст, у якім тэма раскрыта поўнасцю і ёсць выразны фінал. Часцей за ўсё ён мае тры часткі: уступ, асноўную частку і заключэнне. У практычным заданні вучні могуць прачытаць тэкст без апошняга сказа і самі прыдумаць лагічнае завяршэнне.

Слайд 9

Практыка і гульні

Каб лепш засвоіць тэму, карысна выконваць заданні на вызначэнне тэмы, асноўнай думкі, частак тэксту і сродкаў сувязі. Можна правесці гульню «Складзі тэкст», дзе вучні збіраюць сказаныя часткі ў правільны парадак, або «Знайдзі пару», дзе трэба аб’яднаць пачатак і працяг сказа. Такія практыкаванні вучаць не толькі памятаць правілы, але і прымяняць іх на практыцы.

Слайд 10

Заключэнне

Тэкст мае некалькі асноўных прымет: тэматычнае адзінства, звязнасць, паслядоўнасць, разгорнутасць, сэнсавую цэласнасць і завершанасць. Калі вучань умее знаходзіць тэму, асноўную думку і будову тэксту, яму лягчэй пісаць і аналізаваць уласныя выказванні. Схемы, практычныя заданні і гульні робяць вывучэнне гэтай тэмы больш зразумелым і цікавым.