Презентация на тему «Внедрение административно-политической системы России в Казахстане»

Слайд 1

Внедрение административно-политической системы России в Казахстане

Батырханқызы Шырайлым

Слайд 2

Кіріспе кезеңі

XVIII ғасырдың соңғы ширегінде Ресей империясы қазақ даласына ықпалын күшейтіп, хандық билікті шектеу жолына түсті. Сырым Датұлы көтерілісі тұсында Орынбор губернаторы О. Игельстром Кіші жүзде хандық билікті әлсіретуге бағытталған шаралар ұсынды. Бұл кейінгі әкімшілік өзгерістерге алғышарт жасап, қазақ жерін империялық басқару үлгісіне көшірудің басталуына жол ашты.

Слайд 3

Жарғылар жүйесі

1822–1824 жылдардағы жарғылар

1822–1824 жылдардағы жарғылар — Ресей империясының қазақ даласындағы хандық билікті жоюға және қазақ жерін империялық басқару жүйесіне енгізуге бағытталған реформалары.

1\. 1822 жылғы «Сібір қырғыздары туралы жарғы»

Қабылданған жылы: 1822 жыл

Дайындаған: М. М. Сперанский

Қолданылған аумақ: Орта жүз.

Негізгі өзгерістері:

\* Орта жүздегі хандық билік жойылды.

\* Қазақ даласы округтерге, болыстарға және ауылдарға бөлінді.

\* Округтерді аға сұлтандар басқарды.

\* Болыстарды болыс сұлтандары, ауылдарды ауыл старшындары басқарды.

\* Сот жүйесі мен салық жинау тәртібі өзгертілді.

\* Ресей империясының әкімшілік бақылауы күшейді.

Маңызы: Орта жүздегі дәстүрлі хандық басқару жүйесі жойылып, Ресейдің әкімшілік басқаруы енгізіле бастады.

2\. 1824 жылғы «Орынбор қырғыздары туралы жарғы»

Қабылданған жылы: 1824 жыл

Байланысты тұлға: Орынбор генерал-губернаторы П. К. Эссен.

Қолданылған аумақ: Кіші жүз.

Негізгі өзгерістері:

\* Кіші жүздегі хандық билік жойылды.

\* Кіші жүз Батыс, Орта және Шығыс бөліктерге бөлінді.

\* Әр бөлікті сұлтан-басқарушылар басқарды.

\* Сұлтан-басқарушылар Орынбор әкімшілігіне бағынды.

\* Ресейдің қазақ даласындағы саяси ықпалы артты.

Маңызы: Кіші жүздегі хандық билік жойылып, қазақ қоғамын Ресей империясына әкімшілік жағынан бағындыру күшейді.

Слайд 4

Қазақстанда Ресейдің әкімшілік-саяси жүйесінің енгізілуі: әкімшілік бөлініс

XVIII ғасырдың соңғы ширегінен XX ғасырдың басына дейін Ресей империясы қазақ жерін біртіндеп өзіне бағындырып, оның басқару жүйесін өзгертті. Әкімшілік бөліністің басты мақсаты — қазақ даласын империялық билікке бағындыру, салық жинауды және жерді бақылауды күшейту болды.

1\. 1822–1824 жылдардағы әкімшілік бөлініс

1822 жыл — Орта жүз

«Сібір қырғыздары туралы жарғы» бойынша хандық билік жойылып, басқару жүйесі округтерге, болыстарға және ауылдарға бөлінді.

\* Округті — аға сұлтан;

\* Болысты — болыс сұлтаны;

\* Ауылды — ауыл старшыны басқарды.

1824 жыл — Кіші жүз

«Орынбор қырғыздары туралы жарғы» бойынша хандық билік жойылып, Кіші жүз Батыс, Орта және Шығыс бөліктерге бөлінді. Оларды Ресей әкімшілігіне бағынатын сұлтан-басқарушылар басқарды.

2\. 1867–1868 жылдардағы әкімшілік реформа

Міне, бұл кезеңде қазақ жерін басқару жүйесі түбегейлі өзгерді.

\* Қазақстан аумағы генерал-губернаторлықтарға бөлінді.

\* Генерал-губернаторлықтар облыстардан тұрды.

\* Облыстар уездерге бөлінді.

\* Уездер болыстарға, болыстар ауылдарға бөлінді.

Генерал-губернаторлық

Облыс

Уезд

Болыс

Ауыл

Әкімшілік басқарудың жоғарыдан төмен қарай ұйымдастырылуы.

3\. Қай генерал-губернаторлыққа қандай облыстар кірді?

1867–1868 жылдардағы реформа бойынша Қазақстанның негізгі аумағы үш генерал-губернаторлыққа бөлінді.

Слайд 5

Сот реформалары

1867–1868 жылдардағы өзгерістер сот жүйесін де қамтып, әскери-сот комиссиялары мен уездік соттар құрылды. Дәстүрлі билер сотының құзыреті тарылып, Ресей заңдары үстемдік ете бастады. Сот мекемелері отарлық басқаруды күшейтудің маңызды құралына айналды.

1822–1824 жылдар: Орта және Кіші жүзде хандық билік жойылып, сот жүйесі Ресей империясының бақылауына өте бастады.

1867–1868 жылдар: Сот реформалары енгізіліп, әскери-сот комиссиялары мен уездік соттар құрылды. Билер сотының құзыреті шектелді.

1886 жыл: Түркістан өлкесіндегі сот жүйесі заңмен реттелді.

1891 жыл: Дала облыстарындағы сот тәртібі бекітілді.

Салдары: Ресей заңдарының ықпалы күшейіп, дәстүрлі билер сотының дербестігі азайды. Қазақ даласындағы сот жүйесі империялық басқаруға бейімделді.

Слайд 6

Қазақстандағы Ресей империясының жер саясаты

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ресей империясы қазақ жерлерін отарлау саясатын күшейтті. Жер саясатының негізгі мақсаты — қазақ даласын империяның экономикалық және әкімшілік жүйесіне енгізу болды.

\* 1867–1868 жылдардағы реформалар: Қазақ жері Ресей империясының мемлекеттік меншігі деп жарияланды. Қазақтарға жерді қоғамдық пайдалану құқығы берілді.

\* 1886 жылғы ереже: Түркістан өлкесіндегі жер қатынастары реттеліп, жерді пайдалану империялық әкімшіліктің бақылауына өтті.

\* 1891 жылғы Дала ережесі: Дала облыстарындағы жерді басқару тәртібі бекітілді.

\* Қоныс аудару саясаты: Ресейдің еуропалық бөлігінен қазақ даласына орыс және украин шаруалары көшірілді. Оларға егіншілікке қолайлы жерлер бөлінді.

\* Жердің тартып алынуы: Қоныс аудару қорын құру үшін қазақтардың шұрайлы жайылымдары мен егістікке жарамды жерлері алынды.

\* 1906–1912 жылдар: Столыпиннің аграрлық реформасы кезінде Қазақстанға қоныс аударушылардың келуі күшейді.

Жер саясатының салдары:

\* Қазақтардың жайылымдық жерлері қысқарды.

\* Көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылыққа зиян келді.

\* Қазақтар құнарсыз жерлерге ығыстырылды.

\* Әлеуметтік теңсіздік пен жер тапшылығы күшейді.

\* Отарлық саясатқа қарсы халық наразылығы артты.

Қорытынды: Ресей империясының жер саясаты қазақ халқының дәстүрлі шаруашылығын өзгертіп, жер мәселесін шиеленістірді. Жерден айырылу XX ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалыстардың маңызды себептерінің бірі болды.

Слайд 7

Қоныстандыру үдерісі

1860–1890 жылдары Қазақстанға орыс және украин қоныс аударушылары жүйелі түрде орналастырыла бастады. Қоныс аудару саясаты әсіресе Солтүстік және Шығыс Қазақстанда айқын көрінді. 1901–1905 жылдары Столыпин реформасына дейінгі дайындық кезеңінде жер мәселесі одан әрі ушығып, отарлық қысым күшейе түсті.

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ресей империясы қазақ жеріне орыс және украин шаруаларын қоныстандыру саясатын күшейтті.

\* 1867–1868 жылдары қазақ жері мемлекеттік меншік деп жарияланды.

\* 1889 жылы шаруаларды қазақ жеріне қоныс аудару заң жүзінде реттеле бастады.

\* 1906–1912 жылдары Столыпин реформасы кезінде қоныс аудару қарқыны артты.

\* Қоныс аударушыларға егіншілікке қолайлы жерлер бөлініп, қазақтардың шұрайлы жерлері тартып алынды.

Салдары: Қазақтардың жайылымдық жерлері қысқарып, жер тапшылығы мен халық наразылығы күшейді.

Слайд 8

Басқарудың күшеюі

Ресей империясының Қазақстандағы басқаруды күшейтуі

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ресей империясы Қазақстандағы билігін нығайтып, қазақ даласын толық бақылауға алуға тырысты. Ол үшін әкімшілік, сот, жер және салық жүйелеріне өзгерістер енгізді.

1\. Әкімшілік басқару. Қазақ жері облыстарға, уездерге, болыстарға және ауылдарға бөлінді. Әр аумақты басқарушылар патша үкіметіне бағынды. Жергілікті билік өкілдерінің қызметі Ресей әкімшілігінің бақылауында болды.

2\. Сот жүйесі. Ресей заңдары енгізіліп, дәстүрлі билер сотының құзыреті шектелді. Маңызды істерді империялық сот мекемелері қарады.

3\. Салық саясаты. Қазақ халқына түрлі салықтар мен міндеткерліктер жүктелді. Бұл қарапайым халықтың тұрмысына әсер етіп, экономикалық қиындықтарды күшейтті.

4\. Жер саясаты. Қазақ жерлері мемлекеттік меншік деп жарияланып, Ресейден көшіп келген шаруаларға жер бөлінді. Соның салдарынан қазақтардың жайылымдық жерлері қысқарды.

5\. Әскери және саяси бақылау. Патша үкіметі бекіністер мен әскери бөлімдер арқылы тәртіпті қадағалады. Отарлық саясатқа қарсы шыққан халық қозғалыстарын бақылауға және басуға тырысты.

Қорытынды: Ресей империясының басқаруды күшейтуі Қазақстанның саяси дербестігін шектеп, қазақ халқының дәстүрлі басқару жүйесін өзгертті. Жер тапшылығы, салықтардың көбеюі және әлеуметтік теңсіздік халық наразылығының күшеюіне ықпал етті.

Слайд 9

Қоғамдық салдар

Қазақстандағы Ресей империясы саясатының қоғамдық салдары

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ресей империясының әкімшілік-саяси реформалары қазақ қоғамының әлеуметтік, экономикалық және мәдени өміріне үлкен өзгерістер әкелді.

1\. Әлеуметтік теңсіздіктің күшеюі. Жергілікті халықтың бір бөлігі жерінен айырылып, тұрмыстық қиындықтарға тап болды. Байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылық ұлғайды.

2\. Жер мәселесінің шиеленісуі. Ресейден қоныс аударған шаруаларға жер бөлінуіне байланысты қазақтардың жайылымдары қысқарды. Бұл көшпелі мал шаруашылығына кері әсер етті.

3\. Дәстүрлі басқару жүйесінің әлсіреуі. Хандық билік жойылып, билер сотының құзыреті шектелді. Қазақ қоғамының бұрынғы басқару тәртібі өзгерді.

4\. Ұлттық сана-сезімнің өсуі. Отарлық саясатқа қарсы қазақ зиялылары қалыптасып, халықтың құқықтары мен жерін қорғау мәселелерін көтерді. Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы және Міржақып Дулатұлы сияқты қайраткерлер ұлттық мүддені қорғауға атсалысты.

5\. Мәдениет пен білімнің өзгеруі. Орыс-қазақ мектептері ашылып, жаңа білім алу мүмкіндіктері пайда болды. Сонымен бірге орыс тілінің әкімшілік және білім беру салаларындағы ықпалы артты.

6\. Халық наразылығының күшеюі. Жердің тартып алынуы, салықтардың өсуі және әкімшілік қысым халықтың отарлық саясатқа қарсы қозғалыстарына әсер етті. Бұл үдерістер 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің себептерінің қатарында болды.

Қорытынды: Ресей империясының саясаты қазақ қоғамының дәстүрлі құрылымын өзгертті. Жер тапшылығы мен әлеуметтік теңсіздік күшейгенімен, ұлттық сана-сезімнің өсуіне және қазақ зиялыларының қалыптасуына да тарихи жағдай жасалды. Ресейдің әкімшілік-саяси жүйесін енгізу қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымын да өзгертті. Дәстүрлі элита біртіндеп ықпалын жоғалтып, жаңа әкімшілік қызметтерге бағынуға мәжбүр болды. XX ғасырдың басында бұл өзгерістер ұлттық саяси ойдың күшеюіне, 1905 жылғы оқиғалардан кейін қазақ зиялыларының белсенуіне әсер етті.

Слайд 10

Заключение

Қазақстанда Ресейдің әкімшілік-саяси жүйесі XVIII ғасырдың соңынан XX ғасырдың басына дейін кезең-кезеңімен енгізілді. 1822 және 1824 жылдардағы жарғылар, 1867–1868 жылдардағы реформа, 1891 жылғы ереже қазақ даласындағы хандық және дәстүрлі басқаруды біртіндеп жойды. Бұл саясат отарлық бақылауды күшейтіп, жер, сот және салық жүйесін империя мүддесіне бағындырды. Нәтижесінде қазақ қоғамында терең саяси, әлеуметтік және ұлттық өзгерістер қалыптасты.