Слайд 1
Жер қыртысы мен литосфераның құрылымдық элементтері
Презентация
Презентация на тему «Жер қыртысы мен литосфераның құрылымдық элементтері»
10 слайдов · сгенерирована в Презентоше — бесплатном генераторе презентаций
Слайд 2
Жер қыртысы
Жер қыртысы литосфераның жоғарғы бөлігі болып саналады және оның қалыңдығы мұхиттар астында шамамен 5–10 шақырымнан материктерде 30–70 шақырымға дейін өзгереді. Қыртыс құрамы бойынша үш негізгі қабаттан тұрады: шөгінді, гранитті және базальтты, олардың тығыздығы төменнен жоғары қарай 1,8–3,0 грамм куб сантиметрге дейін артады. Материктік қыртыста осы үш қабаттың барлығы жақсы дамыған, ал мұхиттық қыртыста негізінен базальтты қабат басым болады. Жер қыртысы литосфералық тақталардың негізін құрап, тектоникалық қозғалыстар мен құрлықтар мен мұхиттардың қазіргі пішінін анықтайды.
Слайд 3
Литосфера ұғымы
Литосфера деп жер қыртысы мен мантияның жоғарғы, салыстырмалы түрде қатты қабаты бірігіп түзетін қабық аталады, оның орташа қалыңдығы 70–100 шақырым, ал ежелгі платформалар астында 200 шақырымға дейін жетуі мүмкін. Литосфералық тақталар жылына бірнеше сантиметр жылдамдықпен қозғалып, шекараларында қатпарлану, жанартаулық белдеулер мен сейсмикалық белсенді аймақтарды қалыптастырады. Литосфераның жоғарғы бөлігінің 90 пайыздан астамын оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, натрий, калий және магний сияқты сегіз негізгі химиялық элемент құрайды. Дәл осы қатты қабықта қыртыстық қатпарлы-жарылымды дислокациялар, ірі және ұсақ тектоникалық құрылымдар дамып, жер бедерінің алуан түрлі түрлері қалыптасады.
Слайд 4
Негізгі құрылымдық элементтер
Жер қыртысы мен литосфераның негізгі құрылымдық элементтеріне ежелгі платформалар, геосинклиналдық белдемдер, қатпарлы таулы жүйелер, ойыстар мен көтеріңкі аймақтар жатады. Платформаларда қалыңдығы бірнеше километрге жететін шөгінді жамылғы кристалдық жертөле үстін жауып жатады, мысалы, Шығыс Еуропа және Қазақстан платформалары. Қатпарлы белдеулерде, керісінше, жас тау жүйелері, жер сілкінулер мен жанартаулар жиі кездесетін белсенді аймақтар дамыған, бұған Альпі–Гималай және Тынық мұхит белдеулері мысал болады. Мұхиттық қыртыста орта мұхит жоталары мен терең мұхит шұңғымалары тәрізді құрылымдық элементтер литосфералық тақталардың ажырау және бату аймақтарын бейнелейді.
Слайд 5
Материктік қыртыс элементтері
Материктік қыртыстың басты құрылымдық элементтеріне платформалар, қалқандар, плиталар, қатпарлы жүйелер және тау алды ойыстары кіреді. Қалқандарда (мысалы, Балтық және Канад қалқандары) жер бетіне архей және протерозой жастағы кристалдық жыныстар шығып жатады, ал плиталарда оларды қалың шөгінді қабаттар жауып тұрады. Қатпарлы белдеулерде бірнеше жүз миллион жыл бұрынғы геосинклиналдар орнына жоғары көтерілген, күрделі қатпарлы, жиі метаморфталған жыныстардан тұратын таулы аймақтар қалыптасқан. Мұндай құрылымдарда пайдалы қазбалардың, соның ішінде темір, мыс, полиметалл және көмір кен орындарының шоғырлануы жиі байқалады.
Слайд 6
Мұхиттық қыртыс элементтері
Мұхиттық қыртыстың құрылымдық элементтері қатарына орта мұхит жоталары, мұхиттық шұңғымалар, абиссальдық жазықтар және мұхиттық плато жатады. Орта мұхит жоталарында мантиядан магма көтеріліп, жаңа мұхиттық қыртыс түзіледі, оның жасы әдетте 200 миллион жылдан аспайды. Мұхиттық шұңғымаларда бір литосфералық тақта екіншісінің астына субдукцияланып батып, тереңдігі 10–11 шақырымға жететін шұңғымалар түзіледі, мысалы, Мариан және Тонга шұңғымалары. Осы құрылымдардың шеткері аймақтарында аралдық доғалар, жанартаулық белдеулер және күшті жер сілкіну ошақтары қалыптасады.
Слайд 7
Қатпарлар мен жатыс
Қатпарлар – шөгінді немесе метаморфтық тау жыныстары қабаттарының қысылу әсерінен иілуі мен деформациясы нәтижесінде түзілетін құрылымдар, олар антиклинал және синклинал бөліктерден тұрады. Антиклиналда қабаттар жоғары иілсе, синклиналда төмен қарай ойысады, ал олардың толқын ұзындығы бірнеше метрден жүздеген шақырымға дейін өзгеруі мүмкін. Үлкен қатпарлы белдеулер, мысалы, Орал, Кавказ және Тянь-Шань таулары, палеозой мен мезозой дәуірлерінде болған тектоникалық процестер нәтижесінде қалыптасқан. Қатпарлардың жатыс элементтері – созылым бағыты, еңіс азимуты және еңіс бұрышы – құрылымдық геологияда карталар мен қима сызбалар жасауда кеңінен пайдаланылады.
Слайд 8
Жарылымдар және ығысулар
Жарылымдар – жер қыртысының әртүрлі кернеулер әсерінен үзіліп, екі блоктың салыстырмалы түрде орын ауыстыруы арқылы пайда болатын құрылымдық бұзылыстар. Егер қабаттар бір-біріне қатысты тік бағытта ығысса, олар тастамалар мен жылжу жарылымдары, ал көлденең бағыттағы ығысуларда ығыспалар деп аталады. Мұндай жарылымдар бойында жиі жер сілкіну ошақтары мен термалды сулар, сонымен қатар руда денелері мен минералды желілер шоғырланады. Кейбір ірі жарылым жүйелерінің ұзындығы мыңдаған шақырымға созылып, литосфералық тақталардың шекараларымен сәйкес келуі мүмкін.
Слайд 9
Қатпарлы-жарылымды дислокациялар
Қыртыстық қатпарлы-жарылымды дислокациялар деп тау жыныстарының қатпарланып иілуімен қатар, жарылымдар арқылы үзілуі мен ығысуы қатар жүретін күрделі тектоникалық құрылымдарды айтады. Мұндай дислокациялар көбіне жаппай қысылу мен ығысу белдеулерінде, әсіресе тау түзілу аймақтарында, мысалы, Альпі мен Гималай жүйелерінде дамыған. Қатпарлы-жарылымды аймақтарда қабаттардың жатысы күрт өзгеріп, лықсулар, бастырулар, терең ығыспалар мен жамылғылы құрылымдар түзіледі, бұл геологиялық карталау мен бұрғылау жұмыстарын қиындатады. Дегенмен дәл осындай күрделі құрылымдарда мұнай-газ, полиметалл кендері және сирек металдар тәрізді пайдалы қазбалардың ірі қорлары жиі кездеседі.
Слайд 10
Заключение
Жер қыртысы мен литосфераның негізгі құрылымдық элементтерін, сондай-ақ қатпарлы-жарылымды дислокациялардың табиғатын түсіну тектоникалық процестердің кеңістіктік және уақыттық дамуын сипаттауға мүмкіндік береді. Платформалар, қатпарлы белдеулер, орта мұхит жоталары мен шұңғымалар тәрізді элементтер литосфералық тақталардың қозғалыс тарихын және материктер мен мұхиттардың қазіргі пішінін айқындайды. Қатпарлар мен жарылымдардың параметрлерін зерттеу жер сілкінулер қаупін бағалауда, пайдалы қазбаларды іздеуде және ірі инженерлік құрылыстарды жобалауда шешуші рөл атқарады. Сондықтан қыртыстық қатпарлы-жарылымды дислокацияларды жан-жақты зерттеу геология, геофизика және қолданбалы жер туралы ғылымдардың маңызды міндеттерінің бірі болып қала береді.
Нужна такая же презентация, но по своей теме?
Презентоша сгенерирует презентацию по любой теме за минуту — бесплатно.
Создать презентацию