Презентация на тему «Қазақстан үш моңғол ұлысының құрамында, Еуразия империясы ретінде құрылуы»

Слайд 1

Қазақстан үш моңғол ұлысының құрамында, Еуразия империясы ретінде құрылуы

Слайд 2

Ұлыстарға бөліну

Қазақстан аумағы моңғол жаулаушылығынан кейін үш ұлыстың құрамына енді: үлкен далалық бөлігі Жошы ұлысына, оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлер Шағатай ұлысына, ал Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігі Үгедей ұлысына қарады. Бұл бөлініс 1219–1224 жылдардағы жорықтардан кейін қалыптасты және аймақтың саяси картасын түбегейлі өзгертті. Дала кеңістігі арқылы Қыпшақ даласы, Сырдария бойы және Ертіс маңы бір империялық жүйеге біріктірілді.

Слайд 3

Империялық кеңістік

Шыңғыс хан мемлекеті 1206 жылы құрылып, кейін Еуразияның орасан кең аумағын қамтыған империяға айналды. Оның батыстағы иеліктері Еділге, шығыста Қытай шекараларына, оңтүстікте Орта Азия мен Иранға дейін жетті. Қазақстан осы кеңістіктің дәл орталық желілерінің біріне айналып, көшпелі дала мен отырықшы өңірлерді байланыстыратын өтпелі аймақ болды.

Слайд 4

Далалық басқару

Моңғол билігі жергілікті аумақты әскери-саяси ұлыстарға бөліп басқарды, ал әр ұлысқа Шыңғыс хан әулетінің өкілдері ие болды. Жошы ұлысының құрамында Дешті Қыпшақ, Сырдарияның төменгі ағысы және батысқа қарай созылған кең дала жатты. Шағатай ұлысы Оңтүстік және Оңтүстік-шығыс Қазақстанды, ал Үгедей ұлысы Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігін бақылап отырды. Мұндай құрылым жергілікті тайпаларды ортақ империялық тәртіпке бағындырды.

Слайд 5

Этникалық араласу

Моңғол дәуірі Қазақстандағы этникалық процестерді жеделдетті, өйткені жаулап алу мен қоныс аудару әртүрлі тайпалардың араласуын күшейтті. Моңғол әскерлері мен түркі тайпалары бір кеңістікте өмір сүріп, біртіндеп тілдік және мәдени жақындасуға түсті. Жалайыр, қоңырат, найман, керей, дулат сияқты тайпалар кейінгі қазақ этногенезінің маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Бұл процесс XIII–XV ғасырларда жаңа этникалық қауымдардың қалыптасуына негіз болды.

Слайд 6

Қалалар мен жолдар

Моңғол билігіне дейін де дамыған Отырар, Сығанақ, Сауран, Тараз сияқты қалалар жаңа кезеңде империялық сауда мен басқару торабы ретінде қайта мән алды. Жібек жолының тармақтары арқылы Қытай, Орта Азия, Иран және Қара теңіз маңы арасындағы байланыс күшейді. Қазақстан аумағы керуен жолдарының түйініне айналып, далалық және отырықшы мәдениет қатар дамыды. Осы арқылы өңір Еуразиядағы ең маңызды транзиттік аймақтардың біріне айналды.

Слайд 7

Мәдени симбиоз

Моңғол және түркі дәстүрлері бір-бірімен араласып, жаңа саяси мәдениет пен өмір салтын қалыптастырды. Әкімшілік жүйеде моңғолдық әскери тәртіп сақталса, күнделікті тіл мен шаруашылықта түркілік негіз басым болды. Ислам діні, қала мәдениеті және көшпелі дәстүрлер өзара ықпалдасып, біртұтас ортағасырлық мәдени кеңістік жасады. Бұл симбиоз кейін Алтын Орда мен қазақ қоғамының тарихи негізіне айналды.

Слайд 8

Алтын Орда мұрасы

Жошы ұлысының күшеюі нәтижесінде Алтын Орда қалыптасып, Қазақстанның батыс және орталық бөліктері осы мемлекеттің саяси аясында дамыды. XIII ғасырдың ортасынан бастап Еуразия даласында жаңа билік орталығы пайда болып, ол сауда, дипломатия және әскери күш арқылы ықпалын жүргізді. Алтын Орда кезеңі қазақ даласындағы мемлекеттік дәстүрдің, құқықтық нормалардың және ұлыстық басқарудың орнығуына әсер етті. Осы мұра кейінгі ғасырларда қазақ хандығының құрылуына тарихи алғышарт болды.

Слайд 9

Этносаяси сабақтастық

Моңғол дәуірі Қазақстанды тек жаулап алынған аймақ емес, Еуразияны байланыстыратын саяси кеңістікке айналдырды. Ұлыстардың бөлінуі, тайпалардың араласуы және қала мен дала мәдениетінің тоғысуы жаңа тарихи қауымдастықтардың қалыптасуын тездетті. XIII–XV ғасырлар аралығында бұл процестер қазақ халқының этникалық негізін нығайтты. Сөйтіп, Қазақстан аумағы империялық құрылымнан кейін де өзіндік тарихи біртұтастыққа қарай дамыды.

Слайд 10

Қорытынды

Қазақстан үш моңғол ұлысының құрамына ену арқылы Еуразиядағы аса ірі империялық жүйенің бір бөлігі болды. Бұл кезең аумақтық қайта бөлініспен ғана шектелмей, этникалық араласу мен мәдени тоғысуға да жол ашты. Дала, қала және керуен жолдары бір кеңістікке бірігіп, кейінгі мемлекеттік дамуға негіз қалады. Моңғол дәуірінің тарихи мұрасы Қазақстанның ортағасырлық келбетін айқындаған басты факторлардың бірі болып қалды.