Слайд 1
Тарихи морфологияның негізгі салалары
Презентация
Презентация на тему «Тарихи морфологияның негізгі салалары»
9 слайдов · сгенерирована в Презентоше — бесплатном генераторе презентаций
Слайд 2
Тарихи морфология
Тарихи морфология тілдегі сөздердің, тұлғалардың және мағыналардың уақыт өте қалай өзгергенін зерттейді. Ол қазақ тілінің көне қабаттарын қазіргі жүйемен салыстырып, даму жолын түсіндіреді. Бұл сала арқылы биыл, бүгін, жаздай сияқты сөздердің түпкі құрылымы айқындалады.
Слайд 3
Тарихи морфология дегеніміз не?
Тарихи морфология тілдің ішкі құрылымын тарихи тұрғыдан қарастырады және сөздің құрамын, тұлғасын, қызметін салыстырады. Оның негізгі төрт саласы бар: тарихи морфемика, сөз таптарының тарихы, тарихи сөзжасам, тарихи формажасам. Схема түрінде: тарихи морфология → морфемика → сөз таптары → сөзжасам → формажасам.
Слайд 4
Тарихи морфемика
Тарихи морфемика сөздің құрамындағы бөлшектердің шығу төркінін және олардың бірігу, ықшамдалу жолын зерттейді. Мысалы, биыл ← бұл + жыл, бүгін ← бұл + күн, жаздай ← жаз + -дай. Осы үлгілер сөз құрамының тарихи өзгерісін нақты көрсетеді.
Слайд 5
Сөз таптарының тарихы
Сөз таптарының тарихы бір сөздің әр дәуірде әртүрлі грамматикалық қызмет атқаруын түсіндіреді. Бұл құбылыс синкретизм деп аталады, яғни бір форма бірнеше сөз табының қызметін қатар атқаруы мүмкін. Мысалы: бас — зат есім және етістік, жақсы — сын есім және заттанған сөз, айт — етістік тұлғасының тарихи қолданысы.
Слайд 6
Тарихи сөзжасам
Тарихи сөзжасам жаңа сөздердің қалай жасалғанын және қандай жұрнақтар тарихи кезеңде белсенді болғанын зерттейді. Мысалы, оңай → оңайлану, бас → басшы, егін → егінші. Мұнда түбірге қосымша жалғану арқылы жаңа лексикалық мағына пайда болады.
Слайд 7
Тарихи формажасам
Тарихи формажасам сөздің грамматикалық тұлғаларының көне және қазіргі түрлерін салыстырады. Көне түркі тілінде көптік көрсеткіштері -з, -т болған, ал қазіргі қазақ тілінде -лар/-лер, -дар/-дер, -тар/-тер қолданылады. Бұл өзгеріс тілдің тарихи дамуын және грамматикалық жүйенің жаңаруын дәлелдейді.
Слайд 8
Практикалық талдау
Биыл = бұл + жыл → тарихи кірігу және ықшамдалу арқылы жасалған. Оңайлану = оңай + -лан + -у → туынды етістік, жаңа мағына береді. Егінші = егін + -ші → кәсіп иесін білдіретін жаңа сөз.
Слайд 9
Қорытынды
Тарихи морфология қазақ тіліндегі сөздер мен грамматикалық тұлғалардың қалай қалыптасқанын түсіндіреді. Ол сөз құрамындағы өзгерістерді, сөз таптарының дамуын және сөзжасам мен формажасам жүйесін біртұтас қарастырады. Осы салаларды білу тілдің тарихи тамырын тереңірек тануға мүмкіндік
Нужна такая же презентация, но по своей теме?
Презентоша сгенерирует презентацию по любой теме за минуту — бесплатно.
Создать презентацию